تاثیر حجم مبنا بر قیمت پایانی چیست؟


طبقه‌بندی حداقل ارزش شرکت‌های بورسی و حجم مبنا

تاثیر حجم مبنا بر قیمت پایانی چیست؟

باز هم با مثال بحث را آغاز می کنیم، همانطور که اتوبوس برای مسافرت از شهری به شهر دیگر تا صندلی هایش به طور کامل پر نشده باشد شروع به حرکت به سمت مقصد نکند.

حجم مبنا هم چیزی شبیه به همین اتوبوس است، چون:

حجم مبنا حداقل تعداد سهام یک شرکت می باشد که در طول روز باید معامله شود تا قیمت پایانی بتواند بطور کامل با قیمت آخرین معامله در محدوده دامنه نوسان تطبیق پیدا کند. ( قیمت پایانی میانگین وزنی قیمت های معامله شده در طی روز می باشد که با حجم مبنا در ارتباط است.)

هر چقدر تعداد سهام معامله شده کمتر از حجم مبنا باشد قیمت پایانی نیز به همان نسبت کمتر نوسان می کند.

برای مثال فرض کنید حجم مبنای سهامی ۶۰۰ هزار واحد سهم می باشد اگر تمام معاملات طی روز این سهام در ۳% مثبت انجام گیرد (اگر معاملات در قیمت های متفاوت باشد قیمت پایانی متفاوت خواهد بود و ما برای آموزش مثالی فرضی می زنیم.) و مثلا ۲۰۰ هزار واحد معامله شود. حجم معاملات به حجم مبنا نرسیده و به همان نسبت قیمت پایانی کمتر بسته می شود یعنی قیمت پایانی در این شرایط ۱% مثبت می شود.

هدف از تعیین حجم مبنا کنترل نوسانات قیمت تحت تاثیر حجم معاملات می باشد. در واقع برای اطمینان از اینکه تغییر قیمت سهام قابل اتکا و اطمینان باشد عقلانی است که تعداد بالای سهام در قیمت جدید معامله شوند مگرنه تنها با خرید و فروش یک سهم در قیمت های غیرمتعارف می توان قیمت و نوسان کاذب برای سهام بوجود آورد.

پس حجم معاملات به نسبت اندازه هر شرکت باید قابل توجه باشد تا بتوان بر روی نوسانات قیمت آن اتکا کرد مگرنه در تعداد پایین تاثیر حجم مبنا بر قیمت پایانی چیست؟ حجم معاملات ریسک بالای قیمت های دروغین و کاذب از سمت بازیگران و سفته بازان وجود دارد.

چگونگی محاسبه حجم مبنا

آخرین قوانین محاسبه در سال ۱۳۹۳ تغییر کرده که نسبت به نوع محاسبه آن در گذشته تفاوت زیادی داشته است. در گذشته این عدد ثابت بود و متناسب با بزرگی و کوچکی شرکت و تعداد سهام آن محاسبه می شد اما امروزه حجم مبنا ابتدای هر هفته محاسبه می شود و تغییر می کند.

در فرمول محاسبه حجم مبنا قیمت پایانی آخرین روز هفته همراه با ضریب ۴ ده هزارم (۰/۰۰۰۴) از تعداد کل سهام شرکت دخیل است. ارزش حجم مبنای تعیین شده برای یک هفته باید بین ۵۰ میلیون تا یک میلیارد تومان باشد و نمی تواند خارج از این محدوده باشد.

برای تعیین حجم مبنای یک سهم ابتدا تعداد کل سهام شرکت را در ۴ ضرب و عدد بدست آمده را بر ۱۰۰۰۰ تقسیم می کنیم.

عدد بدست آمده حجم مبنا می باشد اما برای رعایت محدوده ارزش آن را در قیمت پایانی چهارشنبه ضرب می کنیم اگر عدد بدست آمده ارزش بین ۵۰ میلیون تا یک میلیارد تومان داشت همان عدد حجم مبنا می باشد اما اگر:

۱- عدد بدست آمده بیش از یک میلیارد تومان ارزش داشته باشد حجم مبنا از آن عدد کاهش یافته بطوریکه ضرب آن در قیمت پایانی آخرین روز کاری هفته حداکثر ۱ میلیارد تومان شود. (حجم مبنا حاصل تقسیم یک میلیارد تومان به قیمت پایانی بر حسب تومان می باشد.)

۲- عدد بدست آمده کمتر از ۵۰ میلیون تومان ارزش داشته باشد حجم مبنا از آن عدد افزایش یافته بطوریکه ضرب آن در قیمت پایانی آخرین روز کاری هفته حداقل ۵۰ میلیون تومان شود.(حجم مبنا حاصل تقسیم ۵۰ میلیون تومان به قیمت پایانی بر حسب تومان می باشد.)

معایب و مزایای حجم مبنا

همانطور که گفتیم حجم مبنا از ایجاد قیمت های کاذب جلوگیری می کند اما در مواقعی مثل تشکیل صف های خرید و فروش نیز باعث بلوکه شدن حجم زیادی از پول می شود و نوسان قیمت را در هر دو روند نزولی و صعودی کند می کند.

در این مواقع که حجم معاملات بسیار پایین می آید ( به اصطلاح می گویند سهم خشک شده است) و نوسانی نمی کند معمولا در این شرایط سازمان بورس در محدوده زمانی مشخصی مانند یک روز نماد سهام را بدون دامنه نوسان و حجم مبنا باز می کند تا معاملات انجام شود و قیمت مورد نظر خریداران و فروشندگان در عرضه و تقاضا تعیین شود.

چگونه حجم مبنای یک سهم را پیدا کنیم؟!

برای پی بردن به حجم مبنای یک سهم کافی است با مراجه به سایت مدیریت و فناوری بورس تهران در قسمت جست و جو نماد مورد نظر خود را پیدا کرده و به صفحه آن نماد برویم. برای مثال در تصویر زیر حجم مبنای نماد وتجارت را مشاهده می کنید.

چرا حجم مبنای برخی شرکت ها ۱ است؟!

در معاملات شرکت های پذیرفته شده در فرابورس حجم مبنا اعمال نمی شود و حجم مبنای این شرکت ها ۱ می باشد یعنی سهم به هر قیمتی معامله شود تا آن قیمت نوسان می کند و ارتباطی با حجم معاملات ندارد البته برای قیمت پایانی همان میانگین وزنی در نظر گرفته می شود.

نکته: همانطور که در تعریف حجم مبنا گفتیم این معیار برای توانایی تطبیق قیمت پایانی با قیمت آخرین معامله است اما ممکن است حجم مبنا رعایت شود اما چون میانگین وزنی معاملات با قیمت آخرین معامله یکی نباشد ، قیمت پایانی با قیمت آخرین معامله متفاوت باشد.

در تصویر زیر می بینیم که حجم مبنا ۱ می باشد چون شرکت در فرابورس پذیرفته شده همچنین با اینکه حجم معاملات بیش از حجم مبنا می باشد قیمت پایانی و آخرین معامله متفاوت است که به دلیل وابستگی قیمت پایانی به میانگین وزنی معاملات در طی روز می باشد.

همچنین حجم مبنای سهام ها در روز بازگشایی نماد (پس از مجمع ، افزایش سرمایه ،تقسیم سود نقدی ، عرضه اولیه و …) ۱ می باشد تا همانطور که دامنه نوسان در چنین روزی وجود ندارد، قیمت سهام بر تاثیر حجم مبنا بر قیمت پایانی چیست؟ اساس عرضه و تقاضا مشخص شود.

نکات حجم مبنا

صف های خرید و فروش از مواردی هستند که احتمال پر نشدن حجم مبنا در آنها بیشتر است زیرا خریداران یا فروشندگان با دیدن صف ها تمایل دارند که در قیمت های پایین تر خرید کنند یا در قیمت های بالاتر بفروشند بنابراین صبر می کنند و حجم معاملات پایین می آید.

برای مثال در تصویر زیر که صف خرید می باشد و در تمام طول روز قیمت در بالاترین حد مجاز خود معامله شده باز هم قیمت پایانی کمتر از قیمت آخرین معامله می باشد و به +۵% نرسیده است. زیرا حجم معاملات از حجم مبنا کمتر می باشد.

در شرکت های بزرگ تر چون حجم مبنا نیز بزرگ تر است ممکن است گاهی اوقات حجم مبنا پر نشود که البته سازمان بورس مدتی حجم مبنای شرکت های بزرگ را کاهش داده بود اما در کل شرکت های بزرگ نوسانات کمتری دارند و حرکت آنها کند تر است.

در بازار های مالی جهانی چیزی به اسم حجم مبنا وجود ندارد و این عامل محدود کننده همانند دامنه نوسان صرفا مختص به بازار ایران می باشد.

برای افرادی که استراتژی معملاتی نوسان گیری برای معاملات خود دارند حجم مبنا می تواند یک مزاحم باشد که بازدهی و سرعت حرکت قیمت را کاهش دهد از این رو برای این افراد بهتر است که در شرکت های فرابورس و یا شرکت های کوچک تر که حجم مبنای کمتری دارند فعالیت کنند.

حجم مبنا در بورس چیست و چه مزیتی دارد؟

حجم مبنا از جمله مفاهیم مهم بورس است که آشنایی با آن از جهاتی بسیاری مهم است. این فاکتور عددی را نشان می‌دهد که لازم است سهم در هر جلسه‌ی معاملاتی به همان میزان معامله داشته باشد. از همین رو میزان حجم معاملات و حجم مبنا دو مفهوم وابسته به هم هستند. حجم مبنا یکی از فاکتورهایی است که نقش بسیار اساسی در تحلیل و تصمیم‌گیری افراد برای خرید سهام دارد.

هنگامی که به صفحه‌ی یک نماد در سایت شرکت فناوری مدیریت بورس تهران مراجعه می‌کنید، برخی اطلاعات را می‌توانید ببینید. افزون بر این مفهوم، موارد دیگری اعم از تعداد و حجم معاملات، ارزش معاملات، تعداد سهام، سهام شناور، قیمت پایانی و میانگین حجم ماه نیز در این صفحه قابل مشاهده‌ هستند. تمام این موارد در قالب مهارتی به نام تابلوخوانی قرار می‌گیرند.

حجم مبنا چیست؟

برای توضیح حجم مبنا اجازه دهید مثالی ارائه کنیم. یک لیوان را در نظر بگیرید. این ظرف گنجایش مشخصی دارد. اگر تنها بخشی از این گنجایش را پر کنیم، لیوان هم‌چنان فضای کافی برای دربرگرفتن آب بیشتر دارد. برای اینکه بتوانیم از تمام ظرفیت لیوان بهره‌مند شویم، باید تا جایی که گنجایش دارد آن را پر کنیم. مفهوم حجم مبنا نیز دقیقا مانند گنجایش لیوان است.

در سهام شرکت‌ها محدوده‌ی قیمتی به نام حجم مبنا تعریف می‌شود. این میزان نشان‌دهنده‌ی این است که حجم معاملات تا چه اندازه‌ای باید باشد تا تغییرات قیمت را به صورت کامل پوشش دهد. یعنی در صورتی که معاملات به اندازه‌ای باشد که به این عدد برسد و یا از آن عبور کند، آن‌گاه تغییرات قیمت پایانی به صورت کامل لحاظ خواهد شد. به این ترتیب اگر حجم مبنا کاملا پر شود و مثلا قیمت پایانی نیز پنج درصد رشد کرده باشد، تمام این پنج درصد در قیمت سهام تاثیر می‌گذارد.

در نظر بگیرید که دامنه‌ی نوسان مجاز برای هر سهم مثبت و منفی پنج است. یعنی هر سهم روزانه می‌تواند در این بازه نوسان داشته باشد. اگر حجم مبنا در یک سهم پر شود، در این صورت دامنه‌ی نوسان به طور کامل روی قیمت پایانی سهم اثر می‌گذارد. اگر این حجم به طور کامل پر نشود، با توجه به درصد آن، محاسباتی انجام می‌شود و قیمت پایانی آن روز به دست می‌آید. برای درک بهتر این مفاهیم، باید آموزش‌های تابلوخوانی را با دقت تمام پیگیری کنید. سپس با توجه به موارد فوق می‌توانید بهترین سهم ممکن را خریداری کنید. به این صورت با توجه به میانگین حجم معاملات در ماه می‌توانید پیش‌بینی کنید که چه اتفاقاتی در سهام خواهد افتاد.

حجم مبنا در بورس چیست و چه کاربردی دارد؟

مزیت حجم مبنا و ملاک تعیین آن چیست؟

نوسانات قیمتی همواره یکی از معضلات بازارهای مالی به شمار می‌رود. حجم مبنا این امکان را فراهم می‌کند تا این نوسانات به میزان متعارفی صورت گیرد. در حقیقت این مفهوم عاملی بازدارنده در برابر رشد و افت غیرمعقول قیمت سهام است.

به این امر فکر کنید که در هر بازاری افراد منفعت‌طلب در کمین یک فرصت نشسته‌اند تا بتوانند به کسب سود برسند. حجم مبنا به دلیل محدودیتی که در نوسان قیمت‌ها ایجاد می‌کند چنین فرصتی را از سودجویان سلب می‌کند. به این ترتیب سهام‌داران نیز کمتر متضرر می‌شوند. تمام این قوانین مرتبط با قیمت به نوعی برای اطمینان دادن به معامله‌گران و فعالان بازار بورس تصویب و اجرا می‌شوند.

در مورد تعیین حجم مبنا، باید به تعداد سهام منتشره در بازار بورس توجه ‌شود. به طور کلی به ازای هر ده‌هزار برگه سهام، ارزش مبنا برابر ۴ است. در این مورد حداقل ارزش مبنای شرکت‌ها با توجه به سرمایه‌ی آن‌ها نیز باید رعایت شده باشد. این موارد در جلسات هیات مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار به تصویب رسیده است.

تاثیر حجم مبنا بر قیمت پایانی

برای مشاهده‌ی اثر میزان معاملات بر قیمت پایانی باید از این فرمول استفاده کرد:

قیمت پایانی امروز= قیمت پایانی روز گذشته + [(اختلاف قیمت پایانی روز گذشته و میانگین وزنی معاملات امروز × حجم معاملات امروز) / حجم مبنا].

اجازه دهید فرمول بالا را توضیح دهیم. با مراجعه به تابلوی هر نماد می‌توانیم قیمت پایانی روز قبل آن را ببینیم. اما در مورد میانگین وزنی باید گفت که این میانگین بیانگر این مسئله است که بیشترین حجم معاملات در چه قیمتی انجام شده است. مثلا ۲ میلیون معامله در قیمت ۲۵۰۰ تومان طی یک جلسه‌ی معاملاتی انجام می‌شود. در همین جلسه‌ی معاملاتی سهام، در قیمت ۲۳۰۰ تومان تنها شاهد ۷۰۰ هزار معامله است. پس قیمت پایانی به سمتی میل می‌کند که تعداد معاملات در آن بیشتر است. در این مثال میانگین وزنی برابر ۲۵۰۰ تومان است.

برای محاسبه اثر حجم مبنا در مشخص کردن صفر تابلو برای روز بعد، باید به حجم معاملات نیز توجه کرد. این عدد در صفحه‌ی نماد قابل دستیابی است. به این ترتیب با فرمول فوق می‌توان به آسانی قیمت پایانی روز تاثیر حجم مبنا بر قیمت پایانی چیست؟ را محاسبه کرد. محاسباتی از این دست و سایر مباحث مرتبط با قیمت در تابلوخوانی به صورت کامل مورد بررسی قرار می‌گیرد. هم‌چنین در تحلیل‌ تکنیکال و یا تحلیل بنیادی به کمک این مفاهیم رفتار سهام در آینده پیش‌بینی می‌شود. از همین رو تسلط بر این موارد از جمله لازمه‌‌های بازار بورس است.

حجم مبنا در بورس چیست و چه کاربردی دارد؟

یک مثال برای درک بهتر حجم مبنا در بورس

فرض کنید قیمت پایانی یک سهم در روز گذشته ۵۰۰ تومان بوده است. میانگین وزنی معاملات امروز را نیز ۵۱۵ تومان در نظر بگیرید. حجم معاملات روز جاری عددی معادل ۳ میلیون سهم است. اما حجم مبنا در این سهم معادل ۶ میلیون است.

حال با در دست داشتن این اطلاعات می‌خواهیم بر اساس فرمول بالا قیمت پایانی را محاسبه کنیم:

قیمت پایانی= ۵۰۰+ [۱۵× ۳,۰۰۰,۰۰۰ ]/ ۶,۰۰۰,۰۰۰ = /۵۰۷,۵۰۰

اما منظور از این عدد چیست؟ همان‌طور که مشاهده کردید در مثال فوق حجم معاملات امروز دقیقا نصف میزان مبنا است. یعنی تنها نیمی از رشد قیمت پایانی نسبت به روز گذشته (که ۱۵ تومان بیشتر از روز گذشته بوده است)، در قیمت پایانی امروز لحاظ خواهد شد. به همین ترتیب اگر میانگین وزنی معاملات روز جاری، بیشتر یا مساوی حجم مبنا بود، در آن صورت تمام ۱۵ تومان در قیمت پایانی سهم محسوب می‌شد.

حجم مبنا در بورس چیست و چه کاربردی دارد؟

حجم مبنا در فرابورس

پیش از این در فرابورس مفهومی به نام حجم مبنا وجود نداشت. یعنی قیمت پایانی سهام همان‌گونه که ثبت می‌شد در معاملات روز فردا اثر می‌گذاشت. به این ترتیب اگر سهمی بدون دامنه‌ی نوسان و در ۲۰٪- باز می‌شد، فارغ از میزان معاملات، قیمت سهم به یک‌پنجم کاهش می‌یافت. اما در اسفندماه سال ۹۸ قانونی مبنی بر اعمال حجم مبنا بر نمادهای فرابورسی اعمال شد.

بر طبق این قانون دیگر تفاوتی بین بورس و فرابورس از نظر میزان مبنا وجود ندارد. همان‌گونه که مشاهده کردید دقت در این مفاهیم و سایر مسائل مورد بررسی در تابلوخوانی، عامل مهمی در کسب موفقیت و سودآوری در بازار سهام است. توجه به چنین مسائلی منجر می‌شود علاوه بر آشنایی بیشتر با سازوکار معاملات، دانش مالی خود را نیز افزایش دهید.

نتیجه گیری

نهایتا با توجه به ورود حجم زیادی از نقدینگی، اینگونه برآورد میشود که چهارچوب های قانونی نیز به مراتب حرفه ای تر و بهتر شوند، این قانون کمک می کند قیمتها براساس حجم های واقعی تر مشخص شده و اثر قیمت سازی در بازار کمرنگ تر شود.بعبارتی اگر حجم مبنا برابر با حجم معاملات یک روز یک نماد باشد، قیمت پایانی معاملات آن روز برابر با میانگین وزنی تمامی معاملات در آن روز خواهد بود. اما اگر مقدار معاملات انجام شده در یک روز تنها درصدی از حجم مبنا باشد دیگر نمی‌توانیم قیمت پایانی را فقط با گرفتن میانگین وزنی از تمام معاملات آن روز به دست بیاوریم.

حجم مبنا چیست؟

حجم مبنا چیست؟

حجم مبنا حداقل تعداد سهام یک شرکت می باشد که اگر در طول روز معامله شود قیمت سهام می تواند در محدوده دامنه نوسان افزایش یا کاهش یابد. اگر تعداد سهام کمتر از حجم مبنا در طول روز معامله شود به همان نسبت درصد نوسان قیمت آن سهم نیز کاهش خواهد یافت. این حجم برای کنترل قیمت ها در بازار بورس در نظر گرفته شده است تا از نوسان شدید قیمت ها جلوگیری نماید .

این ابزار تنها در بورس تهران مورد استفاده قرار می‌گیرد و میزان آن به طور خودکار، توسط سامانه معاملات اندازه گیری می‌شود. بنابراین هیچ یک از معامله‌گران در محاسبه آن دخالتی ندارند و می‌توانند آن را همیشه در سایت شرکت مدیریت فناوری بورس تهران (tsetmc) و برای هر یک از نمادها مشاهده کنند .

در سال ۱۳۸۲ و زمانی که دکتر حسین عبده تبریزی دبیرکل بورس اوراق بهادار تهران بود، برای نخستین بار مفهومی به نام حجم مبنا در بورس ایران مطرح شد. اکنون از حجم مبنا برای محاسبه قیمت پایانی هر یک از سهم‌های موجود استفاده می‌شود. در تمام بازارهای سرمایه دنیا نظیر بورس نیویورک، توکیو، فرانکفورت و دیگر بازارها، نظارت‌هایی صورت می‌گیرد تا از رعایت چارچوب‌های موجود و عدم تخطی از قوانین، اطمینان حاصل شود. سازمان بورس و اوراق بهادار ایران نیز همین رویه را در پیش گرفته است و بر بورس و فرابورس نظارت کامل دارد تا از هرگونه تخلف و عدول از چارچوب‌ها جلوگیری کند .

مفهوم قیمت پایانی

قیمت پایانی از طریق محاسبه میانگین وزنی معاملات در هر روز به دست می‌آید. یعنی با توجه به این که بیشترین حجم معاملات در هر روز در چه قیمتی صورت گرفته است، قیمت پایانی را محاسبه می‌کنند. تا قبل از تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۹۸، وجود حجم مبنا یکی از تفاوت‌های میان نمادهای بورسی و فرابورسی بود. در نمادهای فرابورسی حجم مبنا برابر یک بود ولی در نمادهای بورسی مقدار آن به شیوه‌ای که در ادامه خواهیم گفت برای هر نماد محاسبه می‌شد .

پس از این تاریخ بود که حجم مبنا برای نمادهای فرابورسی نیز محاسبه شد و مقدار آن دیگر برابر یک نبود. حجم مبنا بر اساس قوانین داخلی و طبق یک دستورالعمل مشخص محاسبه می‌شود و هر از گاهی با توجه به قوانین جدید، دستخوش تغییر می‌شود. به طور خلاصه، برای به دست آوردن قیمت پایانی در هر روز، باید میانگین وزنی معاملات را با توجه به حجم مبنای تعریف شده برای هر سهم محاسبه کنیم .

حجم مبنای بزرگ یا کوچک؟

سهمی که حجم مبنای بزرگ‌تر داشته باشد، سخت‌تر دچار نوسان می‌شود در این سهم باید تعداد بیشتری سهم معامله شود تا قیمت پایانی بالا برود.

این ماجرا به تنهایی نه خوب است و نه بد. یک سهم با حجم مبنای بزرگ می‌خرید، برای سهم صف خرید تشکیل شده، اما چون سهم خیلی خوب است، کسی حاضر نیست آن را بفروشد به همین دلیل حجم مبنا پر نمی‌شود و قیمت بالا نمی‌رود.

اما همین اتفاق، یک خوبی بزرگ هم دارد. اگر حجم مبنای سهم کوچک بود (مثلا یک سهم) هر کس می‌توانست با پول کم، سهم را مثبت و منفی کند و در روند معاملات اختلال به‌وجود بیاورد در این صورت شما فکر می‌کردید سهم مثبت است، خرید خود را انجام می‌دادید، اما اندکی بعد با صف فروش مواجه می‌شدید.

نوسانگیرها و معماله‌گران روزانه، معمولا به حجم مبناهای کوچک علاقه دارند. چرا که می‌توانند روی این نمادها نوسان‌های بیشتری پیدا کرده و سود بالاتری بگیرند.

یکی دیگر از خوبی‌های این قانون این است که تنها با درخواست خرید یا درخواست فروش قیمت جابجا نمی‌شود یعنی این طور نیست که تنها با صف تقاضا، و بدون عرضه، قیمت سهم بالا برود برای تغییر قیمت حتما باید معامله صورت بگیرد.

برای مطالعه مطالب بیشتر در حوزه بازار سرمایه به بخش مقالات پاداش مراجعه نمایید.

حجم مبنا در بورس چیست؟

حجم مبنا باعث میشود که هیجانات کاذب قیمت سهام شرکت ها کاهش یابد و همچنین از ریزش یا رشد بی رویه قیمت سهام شرکت ها جلوگیری شود. حجم مبنا در بازار سرمایه حداقل تعداد سهامی است که باید مورد معامله قرار گیرد تا سهم بتواند تا دامنه نوسان کامل رشد یا افت داشته باشد. حجم مبنا برای هر سهم متفاوت می باشد و بر اساس تعداد کل سهام شرکت حساب میشود .

حجم مبنا در بیشتر موارد برای شرکت های بورسی ۰.۰۰۰۸ تعداد سهام شرکت در نظر گرفته می شود و حجم مبنا برای شرکت های فرابورس ۱ می باشد.حجم مبنا حداقل تعداد برگه سهامی است که باید مورد معامله قرار گیرد تا سهم در پایان روز در قیمتی به ثبت برسد.حجم مبنا ابزاری است که تنها در بورس تهران برای کمک به حفظ آرامش در معاملات از آن استفاده می‌شود. در تعیین میزان آن هیچ معامله گری دخالت نداشته و به‌طور خودکار توسط سامانه معاملات اندازه‌گیری می‌شود.

تاریخچه شکل گیری حجم مبنا

حجم مبنا برای کنترل و جلوگیری رشد بی رویه قیمت سهام در سال ۱۳۸۲تصویب شد. براین اساس درابتدای این قانون و در سال ۸۲ اساس براین بود که ۱۵% از سهام کل یک شرکت طی یکسال مورد معامله قرار گیرد و روزهای کاری سال۲۵۰روز فرض شده بود که بر آن اساس حجم مبنای روزانه یک سهم ۰۰۰۶/۰ تعداد کل سهام شرکت میشد.

از ابتدای سال۱۳۸۳این قانون تغییر کرد و از۱۵درصد به ۲۰% افزایش یافت و حجم معاملات روزانه به ۰۰۰۸/۰ کل سهام شرکت افزایش یافت.اما از سال ۱۳۹۳ به بعد به ۱۰ درصد کاهش یافته و تا به امروز ثابت مانده است؛ بنابراین حجم مبنای روزانه یک سهم به ۰.۰۰۰۴ (چهار ده‌هزارم) تبدیل گردید و ابتدای هر هفته در صفحه نماد هر سهم قرار می‌گیرد.

نکته: در تمام شرکت‌های بورسی در حال حاضر باید ۱۰ درصد از تعداد سهام کل شرکت در یک سال مورد معامله قرار بگیرد تا قیمت اصلی/پایانی آن بتواند به بالاترین یا پایین‌ترین حد خود برسد.

برای دسترسی به حجم مبنای یک سهام باید به سایت مدیریت و فناوری بورس تهران (tsetmc.com) مراجعه کرده و در قسمت جست و جو نماد مورد نظرتان را پیدا و به صفحه آن نماد بروید.

حجم مبنا در بورس چیست؟ تاریخچه، مزایا و معایب، فرمول،محاسبه

مهم ترین هدف برای تعیین حجم مبنا

هدف اصلی از مشخص کردن حجم مبنا کنترل بر روی نوسانات قیمت می باشد که ممکن است تحت تاثیر حجم معاملات قرار گیرد.در حالت کلی به منظور مطمئن شدن از اینکه تغییر قیمت سهام قابل اطمینان باشد منطقی میباشد که تعداد زیادی سهم در قیمت جدید معامله خواهد شد مگر اینکه فقط با معامله یک سهم در قیمت های غیرمنطقی امکان دارد قیمت و نوسان کاذب برای آن سهم بوجود آورد.

پس میزان حجم معاملات طبق اندازه هر شرکت باید زیاد باشد تا بشود به نوسانات قیمت آن متکی شد مگر اینکه در تعداد پایینی از حجم معاملات ریسک بالای قیمت های کاذب از طرف بازیگران و نوسان گیران وجود دارد.

حجم مبنا شیب روند های صعودی و نزولی را متعادل میکند و همانطور که گفته شد هدف اصلی آن منطقی کردن روند قیمتی شرکت هاست و باعث شد تا رشد یا ریزش قیمت سهام شرکت، در صورت معامله شدن تعداد سهام بالایی باشد.حجم مبنا باعث شد تا هیجانات کاذب قیمت سهام شرکت ها کاهش یابد و از ریزش یا رشد بی رویه قیمت سهام شرکت ها جلوگیری کرد و باعث شد که سرمایه گذاران زیادی جذب بورس شوند.

مزایا و معایب حجم مبنا

حجم مبنا باعث جلوگیری از ایجاد قیمت های کاذب میشود اما به این نکته هم توجه کنید که در مواقعی مانند تشکیل صف های خرید و فروش باعث بلوکه شدن مقدار بسیار زیادی از پول میگردد و باعث میشود نوسان قیمت در هر دو روند نزولی و صعودی کند شود. تاثیر حجم مبنا بر قیمت سهام بر کسی پوشیده نیست و باید به آن توجه ویژه داشت.

در مواقعی که میزان حجم معاملات بسیار پایین می آید که سرمایه گذاران در بورس در این شرایط می گویند سهم خشک شده است و همچنین نوسانی هم نمی کند.در این شرایط سازمان بورس در یک محدوده زمانی معین همانند یک روز نماد سهام را بدون هیچگونه حجم مبنا و دامنه نوسان باز می کند تا معاملات انجام گیرد و همچنین قیمت مورد نظر خریداران و فروشندگان از طریق عرضه و تقاضا مشخص گردد.

زمانی که تعداد سهام شرکتی بالا باشد، قطعا حجم مبنای بیشتری هم دارد بر همین اساس، در معاملات سهام شرکت‌های بزرگ که حجم مبنایشان زیاد است، بعضی وقتها نوسانات کمتری نسبت به سهام شرکت‌های کوچک دارند. کسانی که به فکر نوسان‌گیری هستند، دل خوشی از نوسانات کم ندارند، زیرا سودشان به فراوانی نوسانات در کوتاه‌مدت استوار است، به همین دلیل اغلب اوقات در سهام شرکت‌های کوچک و مخصوصا سهام پذیرفته شده در فرابورس معامله می‌کنند.

چرا حجم مبنای برخی از شرکت‌ها ۱ است؟

این قانون فرابورس است که شرکت‌هایی که در بازار فرابورس پذیرفته شده‌اند حجم مبنای ۱ دارند.همچنین نمادها در روز بازگشایی (بعد از مجمع، بعد از تعدیل، بعد از شفاف سازی و…) با حجم مبنای ۱ بازگشایی می‌شوند.

در معاملات شرکت هایی که در فرابورس پذیرفته شده اند حجم مبنا اعمال نمیگردد و به همین دلیل حجم مبنای این شرکت ها ۱ است به این معنی که سهم با هر میزان قیمتی مورد معامله قرار بگیرد تا آن قیمت نوسان خواهد کرد و ربطی هم به حجم معاملات ندارد.

البته توجه داشته باشید که برای محاسبه قیمت پایانی همان میانگین وزنی را در نظر میگیرند.علاوه بر شرکت های فرابورسی حجم مبنای سهام شرکت ها هم در روز بازگشایی نماد که میتواند علت های مختلفی مانند افزایش سرمایه، عرضه اولیه، پس از مجمع،تقسیم سود نقدی و … داشته باشد هم ۱ است تا به دلیل اینکه دامنه نوسان در یک چنین روزی وجود ندارد، قیمت سهام طبق عرضه و تقاضا مشخص گردد.

حجم مبنا شرکت ها پس از افزایش سرمایه چگونه است؟

شرکت های سازمان بورس ممکن است قصد افزایش سرمایه داشته باشند و برای این کار اقدام نمایند. در صورت افزایش سرمایه همه سهام شرکت دستخوش تغییراتی خواهند شد و با توجه به شرایط افزایش سرمایه تعداد سهام شرکت ها کم یا زیاد می شود.بر همین اساس هم بعد از افزایش سرمایه حجم مبنای شرکت های بورسی تغییر میکند و به محاسبه حجم مبنای جدید برای آن‌ها میپردازند.

فرمول و محاسبه حجم مبنا

حجم مبنا حداقل تعداد سهمی است که باید مورد معامله قرار گیرد تا سهم در دامنه نوسان کامل رشد کند یا کاهش یابد. طبق قانون، در یک سال باید حداقل ۲۰ درصد از کل سهام یک شرکت معامله شود. اگر تعداد روزهای کاری یک سال را ۲۵۰ فرض کنیم، حجم مبنای روزانه ۰٫۰۰۰۸ (هشت ده هزارم) کل سهم است.

مثلاً اگر شرکتی ۱۰۰ میلیون سهم داشته باشد، حجم مبنای آن ۸۰ هزار سهم خواهد بود. بنابراین، باید حداقل ۸۰ هزار سهم معامله شود تا تغییرات قیمت آن روز در سهم اعمال شود.

حجم مبنا در بورس چیست؟ تاریخچه، مزایا و معایب، فرمول،محاسبه

بیشترین مبلغ حجم معاملات حجم مبنا یک میلیارد تومان میباشد؛ یعنی درصورتی که ارزش ۰٫۰۰۰۸ تعداد سهم یک شرکت بیشتر از یک میلیارد تومان شود، باعث کاهش عدد مورد نظر خواهد شد.

کمترین ارزش معادله هم باید ۵۰ میلیون تومان باشد. چون شرکت‌هایی که قیمت سهم آن‌ها بالا است اگر بخواهند حجم مبنا را ۰٫۰۰۰۸ در نظر بگیرند، امکان دارد میزان ارزش معاملاتی‌ آن ها خیلی بالا باشد. بر همین اساس است که سقفی را به عنوان حداکثر در نظر گرفته اند.

حجم مبنا در بورس چیست؟ تاریخچه، مزایا و معایب، فرمول،محاسبه

مثال هایی از حجم مبنا

برای درک بهتر مثالی از حجم مبنا می زنیم:

مثال اول

قیمت پایانی یک سهم ۱۵,۰۰۰ ریال است. میانگین وزنی قیمت سهمی را به دست آورید که اطلاعات معاملات آن به صورت زیر است:

  • ۱۰,۰۰۰ سهم با قیمت مثبت ۵ درصد قیمت پایانی
  • ۱۵,۰۰۰ سهم با قیمت منفی ۱ درصد قیمت پایانی
  • ۲۲,۰۰۰ سهم با قیمت مثبت ۲٫۵ درصد قیمت پایانی
  • ۵۰,۰۰۰ سهم با قیمت پایانی

پاسخ: میانگین وزنی قیمت به صورت زیر به دست می‌آید:‌

۱۰ , ۰۰۰ × ۵ + ۱۵ , ۰۰۰ × ( − ۱ ) + ۲۲ , ۰۰۰ × ۲٫۵ + ۵۰ , ۰۰۰ × ۰ ۱۰ , ۰۰۰ + ۱۵ , ۰۰۰ + ۲۲ , ۰۰۰ + ۵۰ , ۰۰۰ = ۹۰ , ۰۰۰ ۹۷ , ۰۰۰ = ۰٫۹۳

بنابراین، میانگین وزنی قیمت سهم، ۱,۵۰۰ به علاوه ۰٫۹۳ درصد، یعنی ۱۵,۱۳۹ ریال است.

مثال دوم

فرض کنید تعداد سهام یک شرکت، ۲۰۰ میلیون باشد. حجم مبنای آن را محاسبه کنید.

پاسخ: همان‌طور که گفتیم، حجم مبنا برابر با ۲۰ درصد تعداد کل سهم تقسیم بر ۲۵۰ روز کاری است. بنابراین، داریم:

۲۰۰ , ۰۰۰ , ۰۰۰ × ۰٫۲ ۲۵۰ = ۱۶۰ , ۰۰۰ = حجم مبنا

بنابراین، حجم مبنای سهم مورد نظر، ۱۶۰,۰۰۰ است.

مثال سوم

فرض کنید اطلاعات مربوط به معاملات سهام مثال قبل، به صورت زیر باشد:

  • قیمت پایانی روز قبل: ۲۰,۰۰۰ ریال
  • میانگین وزنی قیمت سهم در روز جاری: ۲۰,۸۰۰ ریال
  • تعداد سهام معامله شده: ۸۰,۰۰۰ سهم

پاسخ: طبق فرمولی که برای قیمت پایانی ارائه کردیم، مقادیر زیر را داریم:

  • P 1 = 20 , 000
  • P 2 = 20 , 800
  • M = 160 , 000
  • N = 80 , 000

همان‌طور که می‌بینیم،‌ حجم معاملات روز جاری کمتر از حجم مبنا است و نمی‌توانیم قیمت پایانی را برابر با میانگین وزنی قیمت معاملات قرار دهیم. قیمت پایانی روز جاری به صورت زیر محاسبه می‌شود:

P 2 = 20 , 000 + [ ( 20 , 800 – ۲۰ , ۰۰۰ ) ۸۰ , ۰۰۰ ۱۶۰ , ۰۰۰ ] = ۲۰ , ۴۰۰

قیمت آخرین معامله

آخرین قیمتی که یک سهم روی تابلو بین خریدار و فروشنده معامله می‌شود، قیمت آخرین معامله است. به این صورت که حتی اگر یک سهم مورد معامله قرار بگیرد قیمت معامله تغییر خواهد کرد و حجم معاملات در قیمت معامله تأثیری ندارد.

حجم مبنا در بورس چیست؟ تاریخچه، مزایا و معایب، فرمول،محاسبه

قیمت اصلی/پایانی

قیمت اصلی یا پایانی یک سهم به میانگین قیمت‌های مورد معامله سهام در یک روز گفته می‌شود. از همین رو به قیمت پایانی، میانگین وزنی هم گفته می‌شود و حجم معاملات در قیمت پایانی کاملاً تأثیر دارد.

حجم مبنا در بورس چیست؟ تاریخچه، مزایا و معایب، فرمول،محاسبه سخن آخر

بازار بورس، بازاری همراه با ریسک است، لذا سازمان بورس و اوراق بهادار تهران همواره در تلاش برای به حداقل رساندن ریسک و اتخاذ قوانینی در جهت ایجاد فضایی امن برای انجام معاملات است. ازاین‌رو حجم مبنا را به‌عنوان ابزاری برای کمک به حفظ آرامش تعیین کرده است.

در کنار تمام مزایای حجم مبنا که در این مقاله به آن اشاره گردید، به معایب آن نیز پرداختیم و در نهایت اشاره کردیم که سازمان بورس برای رفع مشکلات و معایب ناشی از آن نیز راهکارهایی اندیشیده و حجم مبنا را به ابزاری کارآمد و ضروری در معاملات بورس تهران تبدیل نموده است.

حجم مبنا چیست؟ نحوه مشاهده و محاسبه حجم مبنا انواع سهام

حجم مبنا چیست

از حجم مبنا معمولاً زمانی استفاده می‌شود که سازمان بورس می‌خواهد از دخالت افراد سودجو در دستکاری قیمت‌ها جلوگیری کند. هدف سازمان بورس از اعمال حجم مبنا در بورس فراهم کردن بستری سالم برای قیمت‌گذاری سهام شرکت‌ها است.

تاریخچه و اصول حجم مبنا

در سال 1382 سازمان بورس و اوراق بهادار زیر نظر حسین عبده تبریزی مفهوم حجم مبنا در بازار بورس را به منظور برقراری ثبات و آرامش در معاملات سهام معرفی کرد. با وجود حجم مبنا، امکان ایجاد نوسان‌های کاذب و غیرمنطقی در قیمت سهام بورسی از بین می‌رفت.

حجم مبنا توسط سامانه معاملات محاسبه می‌شود و مقدار آن برای هر نماد را می‌توان با مراجعه به سایت شرکت مدیریت فناوری بورس تهران مشاهده کرد. میزان حجم مبنا در ابتدا معادل 15 درصد از کل سهام یک شرکت و در طول یک سال تعیین شد.

اگر تعداد روزهای کاری یک سال را 250 روز در نظر بگیریم، حجم مبنای هر سهم برابر با 0.0006 (شش ده هزارم) تعداد کل سهام آن شرکت در هر روز می‌شود. یعنی حداقل سهم‌های یک شرکت که باید در یک روز تاثیر حجم مبنا بر قیمت پایانی چیست؟ معامله شود تا امکان اعمال حداکثر نوسان در قیمت سهم فراهم شود باید شش ده هزارم کل تعداد سهام شرکت باشد.

از سال 1393 به بعد این رقم تغییر کرده و برابر با 10 درصد کل سهام برای یک سال و 0.0004 (چهار ده هزارم) کل سهام شرکت‌ها برای یک روز در نظر گرفته شده است. همچنین، حداکثر حجم مبنا برای شرکت‌هایی با سرمایه 20 هزار میلیارد و بیشتر، معادل 120 میلیارد ریال و برای شرکت‎هایی با سرمایه کمتر از 20 هزار میلیارد ریال، حداکثر حجم مبنا 100 میلیارد ریال در نظر گرفته شده است.

طبقه بندی ارزش

طبقه‌بندی حداقل ارزش شرکت‌های بورسی و حجم مبنا

نحوه مشاهده حجم مبنا

برای مشاهده حجم مبنای نمادهای بورسی مختلف باید به سایت شرکت مدیریت فناوری بورس تهران به نشانی tsetmc.com مراجعه کنید. تصاویر زیر نحوه مشاهده حجم مبنای نماد «وتجارت» را نشان می‌دهد.

حجم مبنای وتجارت

راهنمای مشاهده حجم مبنای نماد «وتجارت» در سامانه tsetmc.com

کاربرد اصلی حجم مبنا در محاسبه قیمت پایانی سهام شرکت‌های فعال بورسی است. اما قیمت پایانی دقیقاً به چه معناست؟

قیمت پایانی سهام

به بیان ساده، قیمت میانگین قیمتی است که براساس میانگین وزنی معاملات روزانه هر نماد به دست می‌آید. اما وجه تمایز قیمت پایانی نمادهای بورسی از سهام معامله شده در بازار فرابورس در میزان حجم مبنایی است که در هر بازار تعیین می‌شود.

از این رو قیمت پایانی نمادهای فرابورسی با میانگین موزون مجموع معاملات انجام شده در طول روز برابر است. این در حالی است که در بازار بورس برای به دست آوردن قیمت پایانی باید عدد حاصل از میانگین وزنی را متناسب با حجم مبنای تعیین شده برای هر نماد تعدیل کرد.

شایان ذکر است که حجم مبنای شرکت‌های بورسی از تاریخ 12 اسفند 1398 تغییر کرده و در بازار فرابورس نیز از حجم مبنا برای محاسبه قیمت پایانی استفاده می‌شود و این عدد دیگر برای تمام نمادها «یک» نیست.

حجم مبنا در بورس چیست؟

در وب سایت شرکت بورس اوراق بهادار تهران در تعریف حجم مبنا چنین آمده است:

«آن تعداد از یک نوع اوراق بهادار که باید در هر روز مورد معامله قرار بگیرد تا حداکثر درصد نوسان مجاز آن روز در تعیین قیمت روز بعد نماد لحاظ شود.»

با وجود حجم مبنا، معامله‌گران مطمئن خواهند بود که نوسان‌های قیمت یک نماد در نتیجه معاملات واقعی ایجاد شده و حداقل تعداد مشخصی از سهام شرکت توسط معامله‌گران بازار خرید و فروش شده است. حجم معاملات مانع از رسیدن سهم به قیمت‌های کاذب می‌شود.

نحوه محاسبه حجم مبنا

نحوه اعمال حجم مبنا در قیمت پایانی سهام را با یک مثال عینی توضیح می‌دهیم.

فرض کنید حجم مبنای تعیین شده برای یک نماد بورسی 2 میلیون سهم است. همچنین، فرض کنید قیمت پایانی این سهم در روز گذشته 120 تومان بوده و تعداد یک میلیون از این سهم (معادل 50 درصد حجم مبنا) در طول روز داد و ستد شده است.

در چنین شرایطی برای محاسبه قیمت پایانی روز جاری ابتدا باید میانگین وزنی معاملات آن روز را محاسبه کنیم. در مرحله بعد اختلاف میانگین به دست آمده با قیمت پایانی نماد در روز گذشته را در نسبت تعداد سهام معامله شده به حجم مبنا ضرب کرده و آن را به قیمت پایانی روز گذشته اضافه می‌کنیم تا قیمت پایانی روز جاری را به دست آوریم.

اگر میانگین وزنی معاملات روز جاری را 130 در نظر بگیریم، آن وقت قیمت پایانی روز جاری 125 تومان خواهد بود. نحوه به دست آوردن قیمت پایانی تحت تاثیر حجم مبنا را به صورت خلاصه در زیر مشاهده می‌کنید:

  • میانگین وزنی معاملات امروز: 130
  • قیمت پایانی روز گذشته: 120 تومان
  • حجم مبنا: 2 میلیون سهم
  • حجم معاملات روز جاری: 1 میلیون سهم
  • اختلاف میانگین وزنی معاملات روز جاری با قیمت پایانی روز گذشته: 10 = 120-130
  • تعدیل با حجم مبنا: 5 = 0.5×10
  • قیمت پایانی روز امروز: 125 = 5+120

مزایا و معایب حجم مبنا چیست؟

از جمله ویژگی‌های مثبت حجم مبنا می‌توان به پیشگیری از به وجود آمدن نوسان‌های شدید و رسیدن سهم به قیمت‌های کاذب اشاره کرد. از سوی دیگر، حجم مبنا موجب شکل‌گیری صف‌های معاملاتی خرید و فروش می‌شود که در نتیجه آن بخش بزرگی از سرمایه موجود در بازار (نقدینگی) که می‌توانست وارد سهام دیگر شود بلوکه و قفل می‌شود.

وجود حجم مبنا به ویژه در سهامی که حجم مبنای بالایی دارند مانع نوسان زیاد قیمت می‌شود، از این رو معامله‌گران نوسان‌گیر برای فعالیت خود به نمادهای با حجم مبنای کم روی می‌آورند.

در نهایت تاثیر حجم مبنا بر قیمت پایانی چیست؟ باید گفت که حجم مبنا تنها مختص بازار بورس ایران است و در بورس‌های کشورهای دیگر چنین عاملی وجود ندارد.

سوالات متداول

حجم مبنا یکی از قوانینی است که سازمان بورس برای کنترل نوسان‌های شدید قیمت سهام وضع کرده است. حجم مبنای یک نماد تعداد سهمی است که باید در طول یک جلسه معاملاتی خرید و فروش شود.

براساس مصوبه سازمان بورس، حجم مبنای کلیه شرکت‌های بورسی چهار در ده هزارم‌ (0.0004) تعداد سهام شرکت است.

حداقل ارزش مبنا برای تمام شرکت‌های بورسی 50 میلیارد ریال و حداکثر آن برای شرکت‌های با سرمایه 20 هزار میلیارد ریال و بیشتر، 120 میلیارد ریال است. این رقم برای شرکت‌های با سرمایه کمتر از 20 هزار میلیارد ریال، 100 میلیارد ریال در نظر گرفته شده است که تعداد آن بر اساس قیمت پایانی سهم در آخرین روز معاملاتی هر هفته محاسبه و از اولین روز معاملاتی هفته بعد اعمال می‌شود.

سخن پایانی

حجم مبنا در بورس یکی از عوامل کنترل کننده دامنه نوسان قیمت است که به زبان ساده به معنای تعداد مشخصی از سهام یک شرکت است که باید در طول روز مورد معامله قرار بگیرد تا حداکثر درصد نوسان قانونی در قیمت آن سهم اعمال شود.

مفهوم حجم مبنا در کنار مزایایی که دارد می‌تواند موجب قفل شدن معاملات سهام و شکل‌گیری صف‌های خرید و فروش و در نتیجه بلوکه شدن سرمایه فعالان بازار شود.

در این مقاله سعی کردیم تا پاسخ جامعی به سوال «حجم مبنا چیست» ارائه کنیم. حجم مبنای تمام نمادهای بورسی را می‌توان در سامانه شرکت مدیریت فناوری بورس تهران به نشانی tsetmc.com مشاهده کرد.

قصد شروع سرمایه‌گذاری در بورس را دارید؟ اولین قدم این است که افتتاح حساب رایگان را در یکی از کارگزاری‌ها انجام دهید:

برای سرمایه‌گذاری و معامله موفق، نیاز به آموزش دارید. خدمات آموزشی زیر از طریق کارگزاری آگاه ارائه می‌شود:



اشتراک گذاری

دیدگاه شما

اولین دیدگاه را شما ارسال نمایید.